Nowa wystawa "SPURLOS VERSCHWUNDEN? W poszukiwaniu polskich znaków życia z czasów II wojny światowej" została niedawno otwarta w starostwie Saarpfalz i jest już dostępna dla zwiedzających. Wystawa, stworzona przez Niemiecki Instytut Polski (DPI), koncentruje się na losach prawie trzech milionów osób z Polski, które pozostały na niemieckiej ziemi z powodu wojny i poszukuje ukrytych "znaków życia" w miejscach takich jak Homburg, Völklingen i Lebach. W miejscach tych odkryto również losy Niemców, którzy zostali surowo ukarani przez reżim za humanitarne zachowanie wobec Polaków.
Wystawa opowiada o Polakach, którzy musieli wykonywać pracę przymusową w Kraju Saary i Nadrenii-Palatynacie. Nawet w okręgu Saarpfalz ślady tej pracy często nie są już widoczne na pierwszy rzut oka. Zatrudniano tu wielu robotników przymusowych z Polski, ale także z Ukrainy i innych części byłego Związku Radzieckiego. Na przykład Reichsbahn utrzymywała obóz dla robotników przymusowych w Homburg-Beeden. Mężczyźni, kobiety, a nawet dzieci z byłego Związku Radzieckiego, którzy byli następnie zmuszani do pracy dla Reichsbahn, byli tam zakwaterowani w gimnazjum. Ponadto wielu robotników przymusowych musiało pracować w przemyśle w Homburgu, Bexbach i St. Ingbert w najtrudniejszych warunkach, oprócz wspomnianej wyżej Reichsbahn, w tym w hutach żelaza lub w lokalnych przedsiębiorstwach. Wiele osób nie przeżyło tego okresu. Chociaż w Homburgu udokumentowano ponad 60 zgonów, rzeczywista liczba jest prawdopodobnie znacznie wyższa, ponieważ wiele ofiar zostało później pochowanych lub nigdy nie zostało zarejestrowanych. Nawet jeśli miejsca te nie są już dziś widoczne, tym ważniejsze jest, aby pogodzić się z losem i nie zapomnieć o nich. Tylko ci, którzy są świadomi historii, mogą pomóc zapewnić, że takie wydarzenia nigdy się nie powtórzą.
W otwarciu wystawy wzięli udział liczni goście, w tym Konsul ds. Gospodarczych i Kulturalnych Konsulatu Generalnego RP w Kolonii Bartłomiej Książek oraz Dyrektor Niemieckiego Instytutu Polskiego w Darmstadt prof. dr Peter Oliver Loew.
W swoim przemówieniu starosta Frank John podkreślił szczególne znaczenie wystawy dla powiatu Saarpfalz i umieścił ją w kontekście dialogu europejskiego:
"Pogodzenie się z tą bolesną historią jest dla nas europejskim obowiązkiem. Okręg Saarpfalz opowiada się za dialogiem i za tym, że losy ludzi, którzy kształtowali Europę w tym czasie, nie mogą zostać zapomniane. Tylko poprzez uczciwe uwidocznienie przeszłości możemy zbudować niezbędne mosty zrozumienia i przyjaźni dla europejskiej przyszłości" - podkreślił starosta.
Konsul Bartłomiej Książek serdecznie podziękował wszystkim osobom zaangażowanym w przygotowanie tej wystawy za otwartość i chęć dialogu, które pozwoliły na przedstawienie trudnych tematów w sposób rzeczowy, wrażliwy i odpowiedzialny. W swoim wystąpieniu zaznaczył:
"Żyjemy w czasach, w których pamięć historyczna jest upolityczniona, a dezinformacja może zagłuszyć głosy świadków i badaczy. Tym cenniejsze są inicjatywy, które zapewniają, że pamięć opiera się na faktach, empatii i wzajemnym szacunku".
Dr Violetta Frys, europejska przedstawicielka okręgu Saarpfalz, odniosła się bezpośrednio do obecnych partnerstw:
"Nasze bliskie relacje z polskimi powiatami partnerskimi są żywym dowodem na to, że wyciągnęliśmy wnioski z historii. Ta wystawa to nie tylko spojrzenie wstecz, ale podstawa, na której będziemy nadal pogłębiać naszą polsko-niemiecką przyjaźń. Poprzez kolejne projekty chcemy dać mieszkańcom Zagłębia Saarpfalz więcej możliwości wymiany z naszymi polskimi powiatami partnerskimi."
Dyrektor Niemieckiego Instytutu Polskiego, prof. dr Peter Oliver Loew, podał przykład stosunków międzyludzkich między Niemcami i Polakami w tamtym czasie, relacjonując romans między Niemcem i Polką w Beckingen w 1942 roku, z którego urodziło się dziecko. Było to surowo zabronione. Niemka zmarła w obozie koncentracyjnym Ravensbrück na krótko przed końcem wojny, a polski robotnik przymusowy z rozpaczy rzucił się pod pociąg.
Twórcy wystawy, kierownik projektu Julia Röttjer i Christof Schimsheimer z DPI, podchwycili takie historie i opowiedzieli je w swojej prezentacji wprowadzającej o różnych losach niektórych Polaków i Niemców, którzy zostali surowo ukarani za swoje człowieczeństwo w nieludzkich czasach. Historie te można przeczytać na 23 panelach w Homburg Forum.
Wystawę można oglądać w godzinach otwarcia administracji dzielnicy Homburg, Am Forum 1, do 9 stycznia 2026 r. i jest ona skierowana do wszystkich obywateli, a w szczególności do szkół i instytucji edukacyjnych w regionie.
Ze względu na ograniczenia dostępu do administracji dzielnicy (służby bezpieczeństwa), konieczne jest wcześniejsze umówienie się na spotkanie, wysyłając wiadomość e-mail na adres [email protected] lub dzwoniąc pod numer (06841) 104-8587. Wstęp jest bezpłatny.
Godziny otwarcia administracji okręgowej:
Od poniedziałku do czwartku od 8:00 do 12:00 i od 13:00 do 15:30, w piątki od 8:00 do 12:00 i od 13:00 do 15:00.