O Marii Bauer

Nauczyciel, alpinista i pisarz podróżnik

Wczuwa się Pan w przyszłość, czasem zastanawiając się nad minionymi dekadami. Wydaje mi się, że najlepiej działa to w szopie ogrodowej. Może też być niewidzialna. Bo "to, co najważniejsze, jest niewidoczne dla oczu". Tak mówi Mały Książę do Saint-Exupéry'ego".

^{Maria Bauer opowiada o swoim bogatym w wydarzenia życiu w autobiograficznej pracy "Tęcza ma siedem kolorów".}

Z Kusel przez Altheim w świat

Maria Bauer urodziła się w Kusel w 1898 r. jako drugie najstarsze dziecko w rodzinie sprzedawców sukna i spędziła tam dzieciństwo i wczesne lata szkolne. Kiedy miała cztery lata, zmarł jej ojciec i rodzina przeprowadziła się do domu jej dziadków "An der Landschaft" w Kusel.[1] W 1914 r. rozpoczęła kształcenie jako nauczycielka u Sióstr Dominikanek św. Tam wykazała szczególne zamiłowanie do sztuki, literatury i religii - zainteresowania, które miały charakteryzować całe jej życie. Miała również okazję nauczyć się gry na różnych instrumentach, takich jak organy i skrzypce. Szczególnym entuzjazmem darzyła jednak przedmioty ścisłe - matematykę i fizykę[2]. W tym samym czasie podjęła dobrowolną służbę w szpitalu wojskowym. Konfrontacja z wojną, ludzkim cierpieniem i osobistą stratą charakteryzowała Marię Bauer w sposób, który zdecydowanie ukształtował jej przyszłe życie i światopogląd. W 1917 r. zdała egzamin nauczycielski i zaczęła uczyć w różnych szkołach[3].

Uczyła między innymi w Altheim (obecnie Blieskastel), gdzie przeżyła okres po zakończeniu wojny. Na tę stację rzuciła również światło później w swojej autobiografii[4].

Równolegle z działalnością nauczycielską kontynuowała edukację. W 1923 r. została zwolniona z obowiązków nauczycielskich i przeniosła się do Monachium. Studiowała edukację, filozofię oraz język i literaturę niemiecką w Monachium i Marburgu. W tym samym czasie zdała maturę. Weekendy i wakacje wykorzystywała na piesze wycieczki po Niemczech, Austrii i Szwajcarii.[5] Zainspirowana przez swojego brata Paula Bauera, zainteresowała się wspinaczką górską. Ponieważ odmówił zabrania jej na wycieczkę górską, zaczęła sama organizować wycieczki w Alpy, wraz z doświadczonymi przewodnikami górskimi. Postawiła sobie za cel samotną wspinaczkę na różne trzytysięczniki.[6] W swojej pracy doktorskiej z 1927 r. zajęła się relacją człowieka do jego czasu, głównym motywem filozofii egzystencjalnej, który przejęła i rozwinęła z myśli światowej sławy filozofa Martina Heideggera. Zdała doktorat z oceną "magna cum laude" - z wielkim uznaniem.[7] Była również zaangażowana w katolicki ruch młodzieżowy Quickborn i brała udział w wędrówkach, spotkaniach religijnych i wydarzeniach edukacyjnych[8].

Powrót do Kusel i druga wojna światowa

[...] lata spędzone na studiach w Monachium, a zwłaszcza letni semestr w Marburgu, stymulowały i kształtowały mnie intelektualnie daleko poza granicami specjalistycznego kierunku studiów".

^{Maria Bauer opowiada o swoim okresie studenckim w filmie "Tęcza ma siedem kolorów".}

Z powodu braku funduszy Marii Bauer odmówiono możliwości przystąpienia do egzaminu państwowego i nauczania w gimnazjach. Zamiast tego wróciła do Kusel i ponownie uczyła w ośrodku dla dorosłych. Chociaż prosty, prowincjonalny styl życia ciążył jej, jej różnorodna działalność kulturalna pomogła jej zwalczyć nudę. Jej umiejętności muzyczne i pisarskie bardzo się jej przydały. Organizowała liczne tygodnie śpiewu i podróże muzyczne do Europy, Azji i Afryki[9]. W 1928 r. wraz z bratem Paulem Bauerem odbyła wyprawę na Kaukaz[10]. Była również aktywną działaczką na rzecz grobów wojennych i sponsorowała kilka cmentarzy wojskowych, w tym w Sarajewie i Konstantynopolu. Przez wiele dziesięcioleci z pasją angażowała się w projekty społeczne w regionie i podróżowała do wielu różnych krajów. Swoje wrażenia zapisywała w dziennikach podróży, akwarelach i rysunkach. Krótko przed II wojną światową spełniła swoje marzenie o samotnym zdobyciu pierwszego trzytysięcznika w Alpach[11].

Jednak II wojna światowa szybko położyła kres beztroskim latom. Po raz kolejny Maria Bauer poczuła się powołana do tego, by dać z siebie wszystko dla dobra innych. W 1942 r. przerwała naukę w szkole, aby wyjechać na wojnę jako "pielęgniarka w domu żołnierza", aby opiekować się rannymi żołnierzami na linii frontu. Tutaj również znalazła okazję do wykorzystania swoich umiejętności akademickich. Dzięki swojemu uporowi udało jej się przekonać amerykańskiego komendanta obozu do założenia szkoły dla jeńców wojennych w zwykłym baraku. Założyła coś w rodzaju "mini-uniwersytetu", w którym prowadziła wykłady, odwracając w ten sposób uwagę więźniów od cierpienia, którego doświadczali. Wszystkie programy nauczania musiały być jednak uzgadniane z komendantem obozu. Prowadziła szkołę obozową aż do rozwiązania obozu w 1946 r.[12].  

Dalsza ścieżka życia

Po zakończeniu wojny Maria Bauer kontynuowała karierę nauczycielską. W kolejnych latach rozpoczęła studia historyczne i germanistyczne w Moguncji. W tym samym czasie zajmowała się również kształceniem nauczycieli[13], a później została urzędniczką w szkole Luitpold w Kusel. Prowadziła również wykłady w centrum edukacji dorosłych na temat swoich podróży i doświadczeń wojennych. Uczyła nie tylko w Kusel, ale także za granicą. W latach 1961-1990 odbyła kolejne podróże studyjne, w tym do Rosji. W ciągu tych dziesięcioleci podróżowała bez opieki do prawie wszystkich krajów na świecie[14].

Napisała różne książki o swoich podróżniczych doświadczeniach w rodzinnej szopie ogrodowej, w tym "Unterwegs" (W drodze) i "Späte Wanderungen" (Późne wędrówki). W opublikowanej w 1971 r. pracy "Sieben Farben hat der Regenbogen" (Siedem kolorów tęczy) opisuje swoje pełne wrażeń życie[15]. Do śmierci mieszkała ze swoją siostrą Therese w ich domu w centrum miasta, który należał do rodziny od 1820 r. i jest obecnie zabytkowym budynkiem[16]. Do późnej starości była poszukiwana jako pisarka podróżnicza i wykładowca[17]. Maria Bauer zmarła w Kusel w 1995 r. w wieku 97 lat. Do dziś jest jedną z 30 najbardziej znaczących historycznie kobiet w Zachodnim Palatynacie i jest uważana za wyjątkowy przykład zaangażowania edukacyjnego, otwartości kulturowej i humanitarnego przedsięwzięcia[18].

Napisane przez: Paulina Gräß, studentka kulturoznawstwa zorientowanego historycznie

_{Opublikowano: 09.02.2026; Ostatnia aktualizacja: 30.03.2026.}

Dalsza lektura / literatura / źródła

Bauer, Maria: Tęcza ma siedem kolorów, Neustadt an der Weinstraße 1971.

Baus, Martin: Maria Bauer, w: literaturland saar online pod adresem https://www.literaturland-saar.de/personen/maria-bauer/ [ostatni dostęp: 09.01.2026].

Richter, Manfred: Kusel, meine Stadt, 03.01.2008, online na: <https://h0-modellbahner.de/kusel-meine-stadt-mainmenu-98.html> [last retrieval: 23/11/2025].

Schnorr, Michael: Dr Maria Bauer, online pod adresem: <https://frauenspuren-westpfalz.de/landkreis-kusel/dr-maria-bauer-kusel> [ostatni dostęp: 23 listopada 2025].

Wedel, Gudrun: Bauer, Maria, w: Autobiografien von Frauen. Ein Lexikon, Kolonia i Böhlau 2010, s. 60.