Anneliese Hutzler
Urodzona jako Nilles
3 marca 1922 r. w Saarbrücken-Altenkessel
21 grudnia 2008 r. w Homburgu
O Anneliese Hutzler
pisarka i dziennikarka
W swoich felietonach, relacjach z podróży i książkach dla młodzieży Anneliese Hutzler poruszała bardzo różnorodne tematy, które wzbudziły szerokie zainteresowanie wykraczające poza granice jej przybranej ojczyzny w powiecie Saarpfalz.
Drogi do pierwszej publikacji
Autorka urodziła się w 1922 roku jako Anneliese Nilles w Saarbrücken-Altenkessel, a po ukończeniu szkoły podstawowej uczęszczała do francuskiej szkoły dominalnej[1]. Już w wieku dziesięciu lat pisała własne bajki i baśnie[2]. Dzięki pośrednictwu jednej z nauczycielek zostały one nawet opublikowane w czasopiśmie „Saarbrücker Kinderpost” i przyniosły dziewczynce pierwsze grosze honorarium[3].
Początkowo jednak zawiesiła swoją działalność pisarską, a Anneliese Hutzler ukończyła kształcenie w zakresie handlu, a następnie studia z języka francuskiego i włoskiego[4]. Następnie pracowała jako tłumaczka pisemna i ustna w Niemczech, Francji i we Włoszech. Jak wyjaśniła później autorka, to właśnie między innymi dzięki swojej miłości do języków obcych powróciła do pisania[5]. W ten sposób w 1950 roku opublikowała swoje pierwsze dzieło – relację z podróży zatytułowaną „Sizilianische Streiflichter”[6]. Jej zamiłowanie do podróży zaowocowało w kolejnych latach serią kolejnych tekstów.
Kierowniczka sekretariatu ds. eksportu browaru Karlsberg
Również w 1950 roku poślubiła architekta Hansa Hutzlera i przeniosła się do jego rodzinnego miasta Homburga, gdzie wkrótce potem, w 1954 roku, objęła kierownictwo nad sekretariatem ds. eksportu browaru Karlsberg[7]. Tam jej płynny styl pisania zwrócił uwagę nie tylko jej przełożonego, dr. Paula Webera, ale również zachwycił przyszłego prezesa Niemieckiego Związku Piłki Nożnej (DFB) Hermanna Neubergera, który w tym czasie również pracował w browarze i był redaktorem saaryjskiej gazety sportowej[8].
W związku z tym zatrudniał Anneliese Hutzler, gdy nieobecna była stała redaktorka działu kobiecego jego czasopisma[9]. Autorka pisała dla czasopisma relacje z pokazów mody w Paryżu oraz „Wrażenia z miasta świateł nad Sekwaną”[10]. Podobno w początkowym okresie swojej kariery pisarskiej utrwalała również wrażenia z podróży służbowych w formie reportaży z różnych krajów[11]. Po raz pierwszy opublikowała wówczas w prasie również krytyczne refleksje na temat aktualnych wydarzeń, felietony i satyry[12]. W 1959 roku zrezygnowała z zawodu tłumaczki – a tym samym ze stanowiska w browarze – i rozpoczęła pracę jako wolna współpracowniczka w prasie i radiu[13].
Działalność literacka i dziennikarska
Od tego czasu jej relacje z podróży, felietony i krytyczne artykuły na temat aktualnych wydarzeń były publikowane w Niemczech, a także w Austrii, Australii i Ameryce Południowej[14]. Jej teksty ukazywały się między innymi w „Saarbrücker Zeitung”, „Frankfurter Allgemeine” czy „Die Welt”, a także w czasopismach takich jak „Der Literat”, „Welt der Frau” czy „Merian”, a także można je było usłyszeć m.in. w Saarländischer Rundfunk, SWF oraz Hessischer Rundfunk[15]. W rozmowie z gazetą „Saarbrücker Zeitung” w 1996 roku Anneliese Hutzler stwierdziła, że musiała napisać setki felietonów[16]. Ta forma literacka była jej szczególnie bliska, co zaowocowało wydaniem dwóch zbiorów.
Fakt, że wiele z jej tekstów pojawiało się również w radiu SR, wynikał prawdopodobnie między innymi z zaangażowania prezentera Klausa Grotha, który był tak zachwycony pierwszym nadesłanym przez autorkę tekstem do programu „Bunte Funkminuten”, że już następnego dnia poprosił o kolejne materiały[17]. W ten sposób felietony w wersji audio dotarły do jeszcze szerszej publiczności. Również reportaże autorstwa Hutzler, na przykład dotyczące szans edukacyjnych dziewcząt lub samotności kobiet w podeszłym wieku, były emitowane w SR[18].
Ponadto Anneliese Hutzler przetłumaczyła z języka włoskiego na niemiecki sztukę teatralną „Tage im Schatten” autorstwa Barbary Nunez del Castillo oraz w latach 60. napisała dwie książki dla młodzieży[19]: W międzyczasie została matką dwójki dzieci[20], a gdy jej córka Christine podczas wakacyjnego pobytu w Austrii poważnie zachorowała i przez sześć tygodni przebywała samotnie na oddziale izolacyjnym, autorka zaczęła pisać opowiadania o osiołku z wiejskich rejonów Włoch i wysyłać je rozdział po rozdziale do szpitala[21]. Po wyzdrowieniu córki opowiadania o osiołku „Anastasio” ukazały się w 1966 roku w formie książki dla młodzieży pod tym samym tytułem, w wersji zbiorczej. Książka została nawet przetłumaczona na język duński i zekranizowana przez stację NDR[22]. W ten sposób we wrześniu 1969 roku w popołudniowym programie stacji ARD wyemitowano dwa odcinki serialu „Anastasio”, z których każdy trwał od dwudziestu do trzydziestu minut[23]. Niestety audycje te nie zostały zarchiwizowane, jednak z dokumentów umownych wynika, że stacja zamierzała wyprodukować „opowieść obrazkową”, dlatego prawdopodobnie była to jakaś forma filmu animowanego[24].
Kontynuacją pierwszej książki dla dzieci jest opowieść o oslicy „Cesarinie”, którą autorka opublikowała w 1968 roku i która w 1972 roku została ponownie wydana w formie zbioru wraz z pierwszą częścią pod tytułem „Dwa małe osiołki i różne przygody”. W tym samym roku opowiadania te zostały również przetłumaczone na alfabet Braille’a[25]. W latach 1967 i 1968 „Anastasio” i „Cesarina” były również emitowane jako audycje radiowe w SR, każda w pięciu odcinkach.
Państwa tematy
W wywiadzie radiowym z 1973 roku Anneliese Hutzler opisała swoją tożsamość jako pisarki jako rolę „osoby nawiązującej kontakt”, dla której „pomoc w życiu jest obowiązkiem”[26]. Pragnie ona „przeciwdziałać izolacji ludzi […]”, skupiając się przy tym w szczególności na mniejszościach społecznych[27].
Wiele z jej felietonów dotyczy zatem roli gospodyni domowej, a także codziennego życia kobiety i matki[28]. Z humorem i ironią autorka w sposób trafny przedstawia tutaj oczekiwania i realia życia wielu kobiet tamtych czasów, nie stroniąc przy tym od poruszania takich ciemnych stron jak depresja. O tym, że społeczna debata na temat „koncepcji gospodyni domowej” była dla niej ważna, świadczą również audycje radiowe w SR. W jednym z nich opowiada się ona na przykład za edukacją dziewcząt i argumentuje, że lepiej wykształcone kobiety są również lepszymi partnerkami i żonami. Ponadto kobiety, które po wychowaniu dzieci wracają do pracy, są lepiej chronione przed finansową i psychiczną zależnością od swoich mężów[29]. Autorka zwraca również uwagę na kobiety, które w podeszłym wieku odczuwają samotność, ponieważ nie zdobyły wykształcenia zawodowego i mają niewiele kontaktów, promując między innymi kursy w VHS[30]. Pełni przy tym rolę autorki audycji radiowych, ale nie jest ich lektorką.
Jej felietony poruszają również w szerszym ujęciu tematy związane z historiami rodzinnymi i dynamiką relacji partnerskich. W tym przypadku często można podejrzewać silne elementy biograficzne[31]. W 1996 roku autorka wspomniała nawet w wywiadzie dla gazety „Saarbrücker Zeitung”, że pracuje nad sagą rodzinną[32], jednak nigdy ona nie została opublikowana.
W swoich utworach Anneliese Hutzler przyjmuje również perspektywy odmienne od własnej i pisze na przykład w „Die einsamen Sonntagsmänner” (1965) o pracownikach migrujących lub w „Dilan im fremden Land” (1989) o niekiedy samotnej codzienności kobiety pochodzenia tureckiego, która nie mówi po niemiecku[33]. W jej repertuarze znajdują się również bardziej absurdalne opowieści, na przykład o ewolucji chusteczki do nosa[34]. Podobnie jak liczne teksty poświęcone podróżom[35]. Autorka stworzyła nawet teksty w dialekcie saaryjskim, teksty o samym pisaniu, a także wiersz[36]. Pomysły na swoje różnorodne dzieła czerpała podczas podróży oraz w trakcie prac domowych, „szczególnie podczas prasowania”[37].
Zaangażowanie i wyróżnienia
Przez wiele lat autorka działała w zarządzie Stowarzyszenia Pisarzy Saary i pełniła funkcję rzeczniczki niezależnych autorów niemieckiego stowarzyszenia w Saarländischer Rundfunk[38]. Była również członkinią Stowarzyszenia Literackiego Palatynatu, gdzie w 1974 roku została uhonorowana w szczególny sposób poprzez wydanie jej zbioru „Durchblicke” jako rocznego wydania stowarzyszenia.
Jej osiągnięcia zostały docenione między innymi w 1972 roku, kiedy to otrzymała stypendium zagraniczne, oraz w 1976 roku, kiedy to przyznano jej Srebrny Medal Zasługi rządu austriackiego za reportaże poświęcone temu krajowi[39]. Powodem przyznania medalu zasługi było kilka obszernych reportaży autorki dotyczących doliny Tannheimer Tal, które uznano za siłę napędową rozwijającej się tam turystyki[40]. Również później autorka podróżowała do Austrii na zaproszenie innsbruckiego stowarzyszenia „Turmbund”, aby zaprezentować fragmenty swoich dzieł[41].
Anneliese Hutzler zmarła tuż przed Bożym Narodzeniem 2008 roku w Homburgu w wieku 86 lat.
Napisane przez: Helen Tepper M.A., Koordynacja Projektu Śladami Kobiet w Okręgu Saarpfalz
Opublikowano: 26.10.2026 r.; Ostatnia aktualizacja: 26.10.2026 r.
Cytaty
Kierunek dziennikarski, jaki obrała Anneliese Hutzler, sprawił, że preferowała krótsze i mniejsze formy prozy, które stanowią jej prawdziwą siłę literacką. Świadczą o tym dwa zbiory (1974, 1991), które zawierają jej najlepsze felietony, glosy, satyry i refleksje krytyczne na temat współczesności, a także potwierdzają jej talent do tworzenia zwięzłej, wyostrzonej prozy krótkiej.”
Reiner Marx: „Czas przynosi owoce”. Leksykon pisarzy z regionu Saarpfalz. W: Saarpfalz, wydanie specjalne 2008 (2008), s. 70–71.
Wskazówki dotyczące podróży dla mieszkańców Prosperitanii
Przede wszystkim proszę przykładać największą wagę do wyjazdów grupowych, ponieważ tylko w ten sposób mają Państwo gwarancję, że również na wakacjach będą Państwo przebywać wśród osób o podobnych poglądach. [...] Należy z całą ostrożnością unikać kontaktu z mieszkańcami kraju goszczącego; proszę pamiętać, że na przykład wszyscy Rumuni są albo rozrzutni, leniwi, albo kleptomani, a w razie potrzeby proszę kierować się innymi zasadami praktycznymi. [...] Przy pierwszej nadarzającej się okazji dajcie do zrozumienia – zwłaszcza jeśli wybierają się Państwo do krajów o słabej kondycji gospodarczej – że Państwa ojczyzna ma najwyższy standard życia na kontynencie oraz że u Państwa wszystko jest piękniejsze, lepsze, większe i nowocześniejsze. To zrobi wrażenie!”
Fragment z: Anneliese Hutzler 1960: „Wskazówki podróżnicze dla mieszkańców Prosperitanii”. Cytat za: Hutzler 1991, s. 107–113.
„Autorka w znakomity sposób potrafi przedstawiać tematy w oparciu o osobiste spostrzeżenia i odczucia, posługując się błyskotliwym stylem wypowiedzi.”
Paul Weber: Posłowie. W: Anneliese Hutzer, „Montagmorgen billig abzugeben. 33 felietony z trzech dekad”. Wydawnictwo Karlsberg, tom 11 (Lebach 1991), s. 159–160, tutaj: s. 160.
Dzisiaj znów odczuwam szczególny nadmiar bodźców. Zaczyna się to już wcześnie rano, kiedy myję zęby kremem do włosów, a następnie utrwalam fryzurę sporą dawką środka przeciw owadom. Kiedy zamierzam udać się na zakupy, muszę dwukrotnie podchodzić do bramy ogrodowej: raz w kapciach, a za drugim razem bez płaszcza.
W sklepie spotykam znajomą; witam ją serdecznie jako panią Maier, potem próbuję zwracać się do niej jako pani Müller, ale ona staje się coraz bardziej niezadowolona. Sytuacja nie zmienia się nawet wtedy, gdy na koniec życzę jej miłego weekendu i powrotu do zdrowia dla jej małżonka. Zbyt późno przypominam sobie, że to była pani Becker, która ma męża cieszącego się doskonałym zdrowiem. A do tego dopiero jest poniedziałek!”
Fragment z: Anneliese Hutzler 1960: „Tam jest Müller, a kto jest tutaj?”. Cytat za: Hutzler 1991, s. 11–12.
Jeśli nie noszą ciemnych garniturów, samotnych niedzielnych mężczyzn można rozpoznać po tym, że zawsze poruszają się pieszo, nigdy w towarzystwie miejscowych, rzadko w towarzystwie innych obcokrajowców, a jeszcze rzadziej wraz z rodakami z innych regionów. A także po tym, jak bez celu wędrują po opustoszałych ulicach naszych miast. Niedziela nie ma dla nich prawie żadnego znaczenia.
Zaplanowana jest jedynie wizyta przy skrzynce pocztowej. A słowo na niedzielę: w skądinąd pustych nawach bocznych zgromadzenie mężczyzn w czarnych garniturach wygląda dekoracyjnie i budująco. Tutaj nie są też aż tak samotni; łączy ich z innymi znak krzyża i intonacja litanii.”
Fragment z: Anneliese Hutzler 1965: „Die einsamen Sonntagsmänner”. Cytat za: Hutzler 1991, s. 35–39.
Poncz sylwestrowy „Sans-Souci”
Ten poncz należy przygotować w wieczór sylwestrowy, póki w domu panuje jeszcze cisza; najlepiej w spokojnej chwili między piątą a ósmą. Potrzebne będą Państwu: duża doza samoświadomości, odrobina dobrego ducha, po szczypcie pewności siebie, nadziei i dobrych intencji. Ponadto kadź o szerokim dnie, 3 cl alkoholu o wysokiej zawartości procentowej, duża nakładka na palec, szklanka do wody oraz mała butelka rumu. Do przyprawienia i udekorowania – nastrój duszy według własnego gustu.
Najpierw napełnij szklankę rumem do połowy i wypij ją jednym haustem. Będzie Pan potrzebował tego wzmocnienia, ponieważ przepis ten nie jest zwyczajny.”
Fragment z: Anneliese Hutzler 1982: „Poncz sylwestrowy »Sans-Souci«”. Cytat za: Hutzler 1991, s. 105–106.
Przypisy
[1] Hutzler, Anneliese (1974): „Durchblicke. Einsichten und Anstöße”. Rocznik Stowarzyszenia Literackiego Palatynatu. Landau, s. 51; Marx, Reiner (2008): „Die Zeit bringt Frucht”. Leksykon pisarzy z regionu Saarpfalz. W: Saarpfalz, wydanie specjalne 2008, s. 70.
[2] Hutzler 1974, s. 51; Posłowie Paula Webera w: Hutzler, Anneliese (1991): „Montagmorgen billig abzugeben. 33 felietony z trzech dekad”. Rysunki: C. Pom. Lebach (wydawnictwo Karlsberg, 11), s. 159.
[3] Anonim (02.01.1996): Od pięciu lat powstaje saga rodzinna. Od książek dla dzieci po artykuły o modzie – pisarka z Homburga, Annliese Hutzler, nie da się zaszufladkować. W: Saarbrücker Zeitung, dział lokalny Homburg.
[4] Hutzler 1974, s. 51; Weber 1991, s. 159; Marx 2008, s. 70.
[5] Reichert, Franz Josef / Oberhauser, Fred (1973): Pisarze z Saary: Anneliese Hutzler i Kurt F. Andres. Wywiad z autorami. Wywiad radiowy w SR, 19 maja 1973 r.
[6] Hutzler 1974, s. 51; Weber 1991, s. 159.
[7] Hutzler 1974, s. 51; Weber 1991, s. 159; Marx 2008, s. 70.
[8] Weber 1991, s. 159; „Saarbrücker Zeitung” z dnia 2 stycznia 1996 r.
[9] Gazeta „Saarbrücker Zeitung” z dnia 2 stycznia 1996 r.
[10] bez daty (29.06.1977): Austriacki minister transportu podziękował, wręczając srebrny medal. Anneliese Hutzer: dziennikarka podróżnicza i autorka książek dla dzieci. W: „Saarbrücker Zeitung”, dodatek lokalny Homburg; bez daty, 2 stycznia 1996 r.
[11] Gazeta „Saarbrücker Zeitung” z dnia 29 czerwca 1977 r.
[12] Hutzler 1974, s. 51.
[13] Reichert / Oberhauser 1973; Hutzler 1974, s. 51; Weber 1991, s. 159.
[14] Hutzler 1974, s. 51.
[15] Hutzler 1974, s. 51; Weber 1991, s. 159–160.
[16] Gazeta „Saarbrücker Zeitung” z dnia 2 stycznia 1996 r.
[17] Tamże.
[18] Hutzler, Anneliese (1971): „Tylko gospodyni domowa – zawód bez przyszłości”. Audycja radiowa w SR, 20.09.1971; Hutzler, Anneliese (1976): „Czas wolny, o którym one mówią” (Frauenfunk). Audycja radiowa w SR, 26 czerwca 1976 r.
[19] Hutzler 1974, s. 51; Weber 1991, s. 160.
[20] „Saarbrücker Zeitung” z dnia 29 czerwca 1977 r.; „Saarbrücker Zeitung” z dnia 2 stycznia 1996 r.
[21] Hutzler, Anneliese (1972): Dwa małe osiołki i różne przygody. Ilustracje: Ruth Hagen-Thorn. Monachium, s. 2; Reichert / Oberhauser 1973.
[22] Hutzler 1974, s. 51; Weber 1991, s. 160.
[23] Reżyserem był Udo Langhoff, kierownikiem produkcji – Gerard Riedel, lektorką – Annelore Kunze-Wirschaz, a autorem oryginalnej muzyki – Roland Sonder-Mahnken. Nieznany (25 sierpnia 1969 r.): protokół produkcyjny serialu „Anastasio”, odcinek 1; Riedel, Gerhard (11 września 1969 r.): protokół produkcyjny serialu „Anastasio”, odcinek 2.
[24] Informacja udzielona przez Andreasa Schmidta z NDR w dniu 27 lipca 2026 r.
[25] Hutzler 1974, s. 51.
[26] Reichert / Oberhauser 1973.
[27] Tamże.
[28] Na przykład „Musi być elegancka i sprawna” z 1960 r. (s. 13–17), „Der Hausmann” z 1961 r. (s. 18–27) lub „Czystość do potęgi czwartej” z 1962 r. (s. 25–27). Wszystkie cytaty pochodzą z: Hutzler, Anneliese (1991): „Montagmorgen billig abzugeben. 33 felietony z trzech dekad. Rysunki autorstwa C. Pom. Lebach” (wydawnictwo Karlsberg, 11).
[29] Hutzler 1971.
[30] Hutzler 1976.
[31] Na przykład „Schreibers Papiermisere” z 1966 r. (s. 61–66), „Unser stilles Heim” z 1960 r. (str. 67–69) lub „Heirate keinen Architekten” z 1961 r. (str. 71–77). Wszystkie cytaty pochodzą z: Hutzler 1991.
[32] Gazeta „Saarbrücker Zeitung” z dnia 2 stycznia 1996 r.
[33] Hutzler 1991, s. 35–39, s. 40–45.
[34] „Chusteczki do nosa i ich potomstwo” z 1982 r. (s. 84–88), a także „Rozmowa z kolegą” z 1970 r. (s. 78–83). Oba cytaty pochodzą z: Hutzler 1991.
[35] Na przykład „Wskazówki turystyczne dla mieszkańców Prosperitanii” z 1960 r. (s. 107–113), „Typowe cechy podróży w Saarze” z 1967 r. (s. 114–118), „Upalny dzień w Porto Azzurro” z 1972 r. (s. 119–126), „Woda jest cenna” z 1989 r. (s. 127–129), „Pokażcie dzieciom świat” z 1965 r. (s. 130–131) oraz „Nie podróżuj z człowiekiem techniki” z 1968 r. (s. 132–137). Wszystkie cytaty pochodzą z: Hutzler 1991.
[36] „De Unkel Pitt unn die Awed” z 1982 r. (s. 29–32), „Jak pozyskać młodych pisarzy” z 1965 r. (s. 53–60), „O pisaniu felietonów” z 1991 r. (s. 155–157), wiersz: „Postęp” z 1973 r. (s. 140). Wszystkie cytaty pochodzą z: Hutzler 1991.
[37] „Saarbrücker Zeitung” z dnia 2 stycznia 1996 r.
[38] Weber 1991, s. 160; Marks 2008, s. 70.
[39] Weber 1991, s. 160.
[40] Bez danych (03.03.1977): Austriacki medal dla Anneliese Hutzler. Wysokie wyróżnienie dla pisarki z Homburga. W: „Saarbrücker Zeitung”, dodatek lokalny – Homburg.
[41] Anonim (25.07.1981): Na zaproszenie. W: „Saarbrücker Zeitung”, dodatek lokalny Homburg, 25.07.1981.
Dalsza lektura / literatura / źródła
Dzieła
Hutzler, Anneliese (1966): Anastasio. Historia osła. Ilustracje: Ruth Hagen-Thorn. Gütersloh.
Hutzler, Annliese (1968): Cesarina. Z licznymi rysunkami autorstwa Ruth Hagen-Thorn. Gütersloh.
Hutzler, Anneliese (1971): „Wyłącznie gospodyni domowa – zawód bez przyszłości”. Audycja radiowa w SR, 20 września 1971 r.
Hutzler, Anneliese (1972): Dwa małe osiołki i różne przygody. Ilustracje: Ruth Hagen-Thorn. Monachium. („Anastasio” i „Cesarina” w jednym tomie)
Hutzler, Anneliese (1974): „Durchblicke. Einsichten und Anstöße”. Rocznik Stowarzyszenia Literackiego Palatynatu. Landau.
Hutzler, Anneliese (1976): Czas wolny, o którym one mówią (Frauenfunk). Audycja radiowa w SR, 26 czerwca 1976 r.
Hutzler, Anneliese (1991): „Montagmorgen billig abzugeben”. 33 felietony z trzech dekad. Rysunki: C. Pom. Lebach (wydawnictwo Karlsberg, 11). Ze słowem końcowym Paula Webera.
Literatura
Marx, Reiner (2008): „Czas przynosi owoce”. Leksykon pisarzy z regionu Saarpfalz. W: Saarpfalz, wydanie specjalne 2008.
Źródła
bez daty (03.03.1977): Austriacki medal dla Anneliese Hutzler. Wysokie wyróżnienie dla pisarki z Homburga. W: „Saarbrücker Zeitung”, dodatek lokalny Homburg, 03.03.1977.
bez daty (29.06.1977): Austriacki minister transportu podziękował, wręczając srebrny medal. Anneliese Hutzer: dziennikarka podróżnicza i autorka książek dla dzieci. W: „Saarbrücker Zeitung”, dodatek lokalny Homburg, 29.06.1977.
autor nieznany (25.07.1981): Na zaproszenie. W: „Saarbrücker Zeitung”, dodatek lokalny Homburg, 25.07.1981.
bez daty (02.01.1996): Od pięciu lat powstaje opowieść rodzinna. Od książek dla dzieci po artykuły o modzie – pisarka z Homburga, Annliese Hutzler, nie da się zaszufladkować. W: Saarbrücker Zeitung, dodatek lokalny Homburg, 02.01.1996.
Reichert, Franz Josef / Oberhauser, Fred (1973): Pisarze z Saary: Anneliese Hutzler i Kurt F. Andres. Wywiad z autorami. Wywiad radiowy w SR, 19 maja 1973 r.
Riedel, Gerhard (11.09.1969): Protokół produkcyjny „Anastasio”, odcinek 2.
nieznana data (25 sierpnia 1969 r.): Protokół produkcyjny serialu „Anastasio”, odcinek 1.
Wspierany przez:
